علم گردانی،  یکی از آیین های ماه محرم است که در ماه محرم هر سال توسط عزاداران امام حسین(ع)  در مساجد محل انجام می شود. پیشینه علم گردانی در ایران به قبل از دوره صفویه بر می گردد."محمد تقی احسانی" در کتاب خود به نگاهداری قدیمی ترین علم های ایرانی در موزه توپکاپی استانبول اشاره می کند و می گوید"شاید این علم ها،که نمونه ای از علامت و نشان قبایل ایرانی است، در عصر حکومت ترکمن های آق قویونلو و قره قویونلو وجود داشته و در دسته های سیاسی و مذهبی از آن ها استفاده می کردند. این علم ها که پس از رواج  تشیع در زمان  شاه اسماعیل  در دسته ها استفاده می شد، از صفحه ای آهن به صورت تیغه ای باریک و بلند ساخته می شد. در راس آن نشان سنتی و قومی قبیله و بر علم شیعه مذهبان نام الله، یا نام الله و محمد و علی و یا نام الله و پنج تن نقره کوبی یا کنده کاری می شد.

تیغه های این علم ها عموما از اعداد فرد تبعیت می کند . شاسی (شیردست)،تیغه ها،دهنه اژدر،انبرک،تبرزین،-صندوقچه(که حیوانات وپرندگان روی آن قرار می گیرد)، حیدری،سوراهی، حیوانات فلزی، شش گوش،گوی،چوب دست، شال ،پر و دیگر وسایل تزئینی قسمت های مختلف یک علم را تشکیل می دهند که هر کدام آنها معنا و مفهومی گوناگون دارند .برای مثال شکل شیر،نماد حضرت علی (ع) به نام اسد الله است. از آهو به عنوان سمبولی از امام رضا علیه السلام نام برده و یا شیر،نماد حضرت علی (ع) به نام اسد الله است. از آهو به عنوان سمبولی از امام رضا علیه السلام نام برده و یا شتر را نمادی از اسارت اهل بیت عنوان می کنند. شتر را نمادی از اسارت اهل بیت عنوان می کنند. شش گوش زیر شاه تیغه نیز، اشاره به قبر شش گوشه امام حسین(ع) دارد .

*توجه:

عَلَم در حقيقت به عنوان سمبلي براي تداعي كردن واقعه كربلا طراحي شده است نشانه‌هايي مانند دست بريده يا شاخه‌هاي نخل, ابزارآلات جنگ مانند سپر و شمشير و يا تزيين يك چوب بلند با پارچه‌هاي سبز و قرمز و نصب ابزار آلات جنگي و ... از علَم هاي اصيل محسوب مي‌گردد. اين سنت در عصر قاجار در اثر ارتباط با كشورهاي اروپايي و تأثير پذيري از آداب و سنت‌هاي مسيحيان دستخوش برخي انحرافات قرار گرفته است.

در زمان گذشته عَلَم ها توسط یک یا دو پهلوان  محلی حمل می شد ولی امروزه اغلب برای حمل آن از وسیله نقلیه و یا ارابه چهارچرخه استفاده می شود.

اضافه كردن مجسمه‌هاي بي‌معنا, تزيين با طلا و نقره و ایجاد هزینه های غیر ضروری جهت افزایش تجهیزات به عَلَم ها از مهمترين تحريفات اين سنت است كه گاهي عزاداران و عزاداري را از محتوا و اصل اقامه شعاير ديني باز مي‌دارد.

ظاهر اغلب عَلَم ها به شکل درخت سَرو (نماد آزادی و جاودانگی ) است (3 تا 5 عدد) و این یک نماد ایرانی است که در برابر مشکلات سر خم کرده و کمر تا می کند ولی هرگز نمی شکند . نماد عَلَم بعد از اسلام آوردن ایرانیان توسط شیعیان گسترش یافته و هر سال بر غنای آن افزوده می شود.

علم گردانی و نَخل گردانی یکی از جاذبه های گردشگری در بخش توریسم مذهبی است که در شهرهای جنوبی کشور نظیر شهرستان تفت از استان یزد  هر ساله گردشگران زیادی را به خود جلب می نماید.

 

منبع:

1-علم گردانی در ماه محرم

http://www.ahlebayt.porsemani.ir/content/%D8%B9%D9%84%D9%85-

%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85

2- علم گردانی در آمل

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%85%D9%84