اختلاس و راه حل آن
در هر جامعه ای هنجارها در کنار ناهنجاری ها معنا می یابد و لازمه تشخیص خوب از بد وجود هر دو عامل در جامعه است. اگر در جهان فقط خوبیها بود دیگر ملاکی برای سنجش و ارزیابی افراد بد و کارهایشان به وجود نمی آمد. در زمان پهلوی اول با توسّل به زور و در زمان پهلوی دوم به بعد با حَربه ریا و تزویر برخی از دولتمردان کارهای بد خودشان را به پای دیگران نوشتند و خودشان را خوب جلوه می دادند غافل از اینکه چشم مردم بینا و گوش آنها شنواست.
فساد (Corruption)
فساد[1]، پدیدهای پیچیده و چندوجهی است و اَشکال، عوامل و کارکردهایی متنوع در زمینههای مختلف دارد. پدیدة فساد، از یک عمل کوچک خلاف قانون گرفته تا عملکرد نادرست یک نظام سیاسی و اقتصادی در سطح ملی را شامل میشود. در نتیجه، تعریف فساد، از اصطلاحات گستردة «سوءاستفاده از قدرت عمومی» و «فساد اخلاقی» گرفته تا تعریفهای قانونی خاص فساد بهعنوان «عمل رشوهخواری، که یک کارمند دولتی مرتکب میشود» یا «مبادلة منابع محسوس»، همه را در برمیگیرد (Jens Chr & Odd-Helge Fjeldstad, 2000, p. 9).).
مطالعة فساد در جوامع مختلف نشانگر آن است که فساد بیشتر در دو سطح صورت میگیرد (ربیعی، 1383، ص 30-31). سطح کلان و سطح خرد. فساد در سطح کلان، بیشتر به نخبگان سیاسی، مدیران عالیرتبه و مقامات ارشد دولتها مربوط میشود. تعبیر دیگر از این سطح فساد، فساد «یقهسفیدان» است. به همین ترتیب، سطح خرد فساد که به فساد «یقهآبیها» معروف است، عبارت است از مبادلات، معاملات و بدهبستانهای فاسدی که در سطح کارمندان ردهپایین و در ارتباط مستقیم با ارباب رجوع صورت میگیرد.
اختلاس (Embezzlement).
اختلاس، دزدیدن منابع توسط افرادی است که بر این منابع دست دارند؛ و زمانی اتفاق میافتد که کارمندان خائن، به سرقت این منابع از کارفرمایان خویش اقدام میکنند. این پدیده زمانی بسیار اهمیت پیدا میکند که کارمندان بخش عمومی، از نهادهای عمومیای که در آن استخدام شدهاند و از منابعی که باید در راستای منافع عمومی از آنها استفاده کنند، اقدام به دزدی نمایند.
اختلاس، از نظر صریح قانون، فساد اداری بهشمار نمیآید؛ بلکه در تعریفی گستردهتر از فساد میگنجد. از نظر قانونی، فساد اداری عبارت است از مبادلة بین دو فرد که یکی عامل حکومتی و دیگری شهروند است، در جایی که عامل حکومتی، فراتر از محدودیتهای قانونی و مقرراتی میرود تا منفعت شخصی خودش را در شکل رشوه تأمین کند؛ اما اختلاس، دزدی قلمداد میشود؛ زیرا در آن، طرفِ شهروند وجود ندارد. وقتی اختلاس صورت میگیرد، منافع عمومی به خطر میافتد؛ اما هیچ دارایی شخصی سرقت نمیشود و شهروندان، از حقوق قانونی برای محاکمه برخوردار نیستند (Ibid, p. 15-16).
وجود عواملی نظیر فقر، زنا، رشوه، رانت،اختلاس، روسپیگری و غیره شایسته جامعه انسانی خوب با وجود قوانین شرعی و عُرفی برگرفته از یک نظام اسلامی نیست. با توجه به مطرح شدن موضوعات روز و عناوینی نظیر جریان صدور قبضهای نجومی و اختلاس جهت پرکردن وقت صدا و سیما، نشریات و مجلّات و روزنامه ها و شیفت دادن موضوعات کاری مسئولین به عناوین پر از شُبهه جهت سر و سامان دادن به مشکلات و انحراف از موضوعات و مشکلات جاری مملکتی مثل مطرح کردن حقوق و درآمد نمایندگان مجلس و وزرای دولت در دهه گذشته چیز تازه ای نیست و در آینده هم نخواهد بود. به عنوان نمونه در شبکه اطلاع رسانی دانا[2] می خوانیم:
بحران فیشهای نجومی یا غارتگری بیتالمال توسط مدیران دولتی، افکار عمومی را بدجور درگیر خودکرده است و دولت نیز نسبت به افشای اخبار و اطلاعات مختلف در مورد فیشهای حقوق نامتعارف مدیرانش سیاستهای مختلفی را اجرا کرده تا شاید بتواند از این بحران به سلامت عبور کند .سیاست دولت از تکذیب، نسبت دادن به دولت قبل، عذرخواهیهای مکرّر وزرا و مقامات ارشد و صدور بیانیههای مختلف تا استعفای اجباری مدیران نجومی، گسترده بوده است و البته همگان منتظر برخورد با مدیران و مسؤولان غارتگر هستند. به نظر میرسد شدت بحران فیشهای نجومی آنقدر زیاد است که باعث شده تا شخصیتهای حامی دولت که در بزنگاههای مختلف به کمک روحانی میآمدند پا پس کشیده و از بازی با آتش اجتناب کنند.
در زمانهای خیلی گذشته حل مشکلات اجتماعی توسط علمای دین مرسوم بود. مواردی نظیر عدم استفاده از قلیان و تنباکو، نخریدن اجناس گران قیمت، نگرفتن ربا ، نپوشیدن لباسهای غیر متعارف و مبارزه با کشف حجاب و تحصّن در مسجد گوهرشاد و غیره با دادن فتوا توسط علمای مذهب در جامعه ایران مرسوم بود.
برخی ، راهکار ریشه کنی و حل این مشکل چند نسل قبل ما را تاکنون، انفصال از خدمت، زندانی شدن، برگشت پول همراه با تنبیه و یا حتی اعدام افراد خاطی در مجامع عمومی مطرح می نمایند و برخی نیز به دلیل عاقبت اندیشی هنوز در این موضوع وارد نشده اند و سکوت اختیار کردهاند.
در نشریه دیجیتال دیگر با عنوان رسانه خبری، تحلیلی گفت و گو[3] می خوانیم:
بعدازپیروزی انقلاب اسلامی ، ملی شدن واحدها وكارخانجات وسپس تأثیرگذاری جنگ برمراكزدولتی باعث دخالت بیش ازحددولت دراداره اموراقتصادی وانحصارات دولتی شد و پس ازاتمام جنگ نیزبا توجه به اولویت بازسازی خرابیها، فرصت اصلاح سیستم ها، روش ها، نظامات اداری ، قوانین ، مقررات ونظام نظارت وارزیابی عملكردها بدست نیامد و لذاپایین بودن ریسك فساد همراه با وجود قدرت انحصاردرتصمیم گیری وتصمیم سازی و سوء استفاده از رانت های اطلاعاتی، زمینه های بروز فساد درنظام اداری كشور را فراهم نمود.
بی شک در طول دوره مالی یک شرکت، مؤسسه، بانک، ادارات و کارخانجات فساد مالی و اداری وجود داشته است که با بکارگیری مدیرانی خِبرِه، توانا و دلسوز راهها و منافذ سودجویی و منفعت طلبیها و استفاده غیردرست از موقعیت و مقام شغلی توسط افراد فرصت طلب بسته می شود. آموزههای دینی، سرشار از راهکارها و راهحلهای پیشگیری از بروز فساد در جامعه و مبارزه با آن میباشد؛ چنان که پیامبران الهی و پیشوایان دین، در عمل نیز اهتمام جدی به این امر داشتهاند.
این کار نیز می بایست همچون نرمش قهرمانانه در برابر این افراد که اغلب پشتشان به جایی گرم است و دغدغه خاطری از پیگیری مراجع قانونی نیز ندارند توسط مسئولین ذیربط دنبال گردد. استفاده از سلاح"ابتدا شایعه کن و سپس نظر مردم را جویا شو سپس تصمیم بگیر" نیز قدیمی شده و دیگر نمیتواند کارساز باشد.
روزی فردی نزد یک نفر مورد اعتماد رفت و به اوگفت میرزا:
یِه کله دوشاو گِرزِه بوشا حرام یا حلاله؟
ترجمه: داخل یک کوزه دوشاو(شیره خرمالو جنگلی) یک موش رفته حرام است یا حلال؟
میرزا فورأ گفت حرامه حرام!
فرد گفت: نصف تیشو نصف میشو!
فرد گفت: نصف مال تو باشد نصف مال من !
میرزا گفت: خوب بچه ها می خورَن ! حلال است حلال!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
داشتن مدیرانی لایق، مسئولینی دلسوز و کاردان مناسب با رشته تحصیلی، انتخاب افرادی راستگو و ایجاد تعادل بین دَخل و خرج کارمندان و پیشکسوتان در نگاه مردم به دولت موج میزند. کوروش بزرگ در خطابه ای چنین ذکر کرده است: خدایا، کشورم را از دروغ، دشمن و خشکسالی محافظت بفرما. الهی آمین!.
منابع مورد استفاده:
1-راهکارهای مبارزه با فساد اداری بر اساس ارزشهای اسلامی.
منابع مورد استفاده:
1-راهکارهای مبارزه با فساد اداری بر اساس ارزشهای اسلامی http://www.farsnews.com
2- http://www.bultannews.com/fa/news/60569
[1] - واژة «فساد» از ریشة «فسد» بهمعنای جلوگیری از انجام اعمال درست و سالم است. معادل انگلیسی آن، «Corruption» از ریشة لاتینی «corruptus»، بهمعنای شکستن و نقض کردن است. چیزی که شکسته یا نقض میشود، میتواند قوانین و مقررات یا قواعد اداری باشد. بدین معنا، فساد یعنی هر پدیدهای که مجموعهای را از اهداف و کارکردهای خود بازدارد (تانزی، 1378، ص 182 و183 ).
"رامسر شهری آرمیده میان جنگل سبز و دریای آبی است پاسش بداریم و در حفظ آن کوشا باشیم"