رامسر شهر دریا وجنگلTourism City

چرخ‌ ریسک هیرکانی (خزری) نام انگلیسی: Hyrcanian (Caspian) Tit نام علمی: Poecile hyrcanus

• کردی: گورویچنه ی ئیرانی1
• ترکی: خزر جهره قوشی

طول بدن:  12 سانتی متر
گستردگی بالها: 13 سانتی متر

ویژگی های شناسایی:شبیه چرخ ریسک سر سیاه است با این تفاوت که تیرگی چانه به تیرگی کتف ها متصل نمی شود. بالغ های نر و ماده شبیه هم هستند ولی در نابالغین، قسمتهای روتنه و زیرتنه روشنی متمایل به صورتی ست و رنگها مکدر تر و کم رمق تر است. این پرنده معمولاً ساکت و بندرت یک صدای "زوزیت" دارد، اما یک نت بینابینی شبیه chev، chev نیز قابل شنیدن است. مطالعات فیلوژنتیک مولکولی نشان داده است که گونه هیرکانی بلحاظ ژنتیکی بسیار به گونه willow tit نزدیک است.

رژیم غذایی:

این گونه مانند سایر گونه های خانواده چرخ ریسک از حشرات و دانه ها تغذیه می کند و اغلب اوقات خود را در جستجوری لارو و حشرات و شته در لابلای درختان می گذراند.

ویژگی های زیستی:

زیستگاه: چرخ ریسک هیرکانی در اعماق جنگلهای شمال ایران و جنوب جمهوری آذربایجان به تعداد قابل توجهی حضور دارد و قابل مشاهده ست. مشخصه اصلی این جنگلها رطوبت بالای آنها و بالتبع وفور حشرات و لارو در بین درختان خزان کننده آن است که مورد علاقه چرخ ریسک هیرکانی ست.

عادات رفتاری و زیستی: 
پرنده ای بسیار پرجنب و جوش است و در کمترین زمان ممکن از شاخه ای به شاخه دیگر می پرد. معمولا در دسته های چند تایی با فاصله از یکدیگر درخت به درخت در جستجوی غذا می پرند و از این حیث عاداتی شبیه چرخ ریسک دم دراز دارند. علیرغم اینکه بسیار ساکت و بیصداست ولی معمولا با پرجنب و جوش بودنش، پرنده نگر را متوجه حضورش در لابلای درختان می کند و بندرت پیش می آید که از روی صدا و آوازش دیگران را خبردار کند.
سرشاخه نشینی نمی کند و از دیده شدن می هراسد و بر این اساس معمولا از وسط درخت به وسط درخت بعدی در کمترین فاصله تغییر موقعیت می دهد.

زادآوری و تولید مثل: نرها و ماده ها بعد از جفت گیری در ارتفاعات جنگلی، شروع به لانه سازی در یک درخت زنده یا یک درخت پوسیده می کنند و حفره ای در آن می کنند. بیشتر لانه هایی که تاکنون بررسی شده از خزه و مو و تراشه چوب ساخته شده اند، اما گاهی از پرها استفاده می کنند. تخم ها سفید رنگ و به تعداد از پنج تا هفت متغیر است، با لکه های مایل به نخودی

پراکنش و فراوانی و زمان مشاهده: چرخ ریسک های هیرکانی غیر از حاشیه جنوبی دریای کاسپین در هیچ کجای دیگر دنیا قابل مشاهده نیستند و پرنده اندمیک ایران و جمهوری آذربایجان می باشند، هرچند تاکنون بیش از 95 درصد مشاهدات در محدوده خاک ایران صورت گرفته است. بهترین زمان مشاهده آنها در اواسط بهار تا اوایل تابستان در نقاط جنگلی مشخصی در حاشیه جنگل و در اواخر تابستان مرز جنگل و مرتع در بالادست جنگلهای هیرکانی ست. این چرخ ریسک بسیار مورد علاقه پرنده نگرهای خارجی بوده و بهمراه زاغ بور پتانسیل،جذابیت و ارزش بالایی در صنعت پرنده نگری کشورمان می تواند داشته باشد.

منبع:باشگاه پرنده نگری ایرانیان http://www.iranianbirdingclub.com/kinds.asp?id=150

فیلمی از معرفی این گونه را اینجا ببینید.

در شهرستان رامسر و حومه

این پرنده کوچک جثه   اغلب در دامنه کوهپایه ها و مناطق جنگلی انبوه و نواحی ییلاقی در کنار رودخانه ها و باغات گردو و فندق زندگی و تکثیر می یابند. این پرنده زیبا را با چرخ ریسک بزرک که زیر تنه آن زرد رنگ و دارای پرهای رنگی سیاه و سفید است و اغلب به نام کل کافیس در گیلان و یا کافره در رامسر و تنکابن می شناسند، نباید اشتباه کرد.

چرخ ریسک هیرکانی

محل مشاهده: ارتفاعات رامسر

عکس: بشیر شریف نیا، 1392