آب خواص بسیار مهمی دارد اما گاهی هم به پدیده ای تبدیل می شود كه انسان را با مشكلات بی شماری مواجه سازد.

یكی از آنها سیل است كه سالانه جان بسیاری از افراد را می گیرد. پدیده طبیعی كه كشتار توسط آن از هر بلای طبیعی دیگری بیشتر است. برای درك بیشتر این پدیده بهتر است به آن كارشناسانه تر نگاه كنیم:

● آب ها از كجا تامین می شوند؟

مقدار آبی كه روی كره زمین وجود دارد در قرن های متمادی، متفاوت بوده است. گاهی اوقات گرمای بیش از حد هوا موجب بخار شدن آن می شود. اما با این حال چرخه آب در زندگی بشر همچنان ثابت مانده است. این چرخه به صورت زیر ادامه می یابد:

▪ آفتاب آب موجود در دریا و اقیانوس را گرم می كند

▪ آبها بر اثر حرارت بخار شده و به آسمان فرستاده می شوند.

▪ آب موجود در آسمان خنك شده و در طی مراحلی به ابر تبدیل می شود.

▪ زمانی كه ابرها به اندازه كافی سنگین شدند باران ها پدید می آیند.

▪ باران بار دیگر به زمین رفته و جذب دریاها و اقیانوس ها می شود.

این چرخه قرن هاست كه به همین شكل ادامه یافته و به همین علت است كه مقدار آب موجود در زمین همواره به شكلی نسبتا ثابت باقی مانده است.

اما آنچه كه باعث به هم خوردن این چرخه و در نتیجه جمع شن بیش از حد آب روی زمین می شود تغییرات جوی ناگهانی هواست كه سیل را پدید می آورد.

● تغییرات جوی:

جمع شدن بیش از حد آب روی سطح زمین سیل را پدید می آورد كه دانشمندان دلیل آن را ریزش باران بیش از حد در مدت زمان كوتاه عنوان می كنند. در این هنگام رودها وظیفه ریختن این آبها به داخل دریاها و اقیانوسها را بر عهده دارند و وقتی مقدار آب بیش از حد باشد امكان طغیان آنها وجود دارد.

آن چه كه در تغییرات جوی زمین اتفاق می افتد در فصلهای مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در طول زمستان از آنجایی كه آب اقیانوسها گرم تر از هوای زمین است باعث وزیدن باد از خاك به سمت اقیانوس می شود.

اما در تابستان هوای روی زمین گرم می شود و از آنجایی كه از هوای بالای جو اقیانوسها گرمتر است باعث وزیدن باد در جهت مخالف زمستان می شود به این خاطر آب بیشتری از اقیانوسها بلند شده به سمت زمین می آیند. این بادها كه به "موسمی" مشهورند می توانند بارانهای بسیار سنگین را پدید آورند كه با آب شدن برفها نیز مطمئنا سیل را رقم خواهند زد.

یك مثال بسیار خوب از باران ها موسمی بسیار شدید در دنیا در مصر است. پر آبی رودخانه نیل كه معمولا به خرابی نمی انجامد از این مثالهاست .اما آبها در این منطقه در زیرزمین ذخیره شده و باعث حاصلخیزی بیشتر خاكها برای كشاورزان می شوند.

علت دیگری كه می تواند به جز باران های شدید موجب به راه افتادن سیل شود، جاری شدن آب اقیانوسها به محلهای مسكونی است. این اتفاق ممكن است به خاطر وزش بادهای خاص باشد و یا آنكه سونامی كه همان زمین لرزه زیر آب اقیانوسها و باعث بوجود آمدن موجهای بلند است ،باشد.

● جلوگیری از سیل:

ساخت سدها از جمله كارهایی است كه بشر برای كنترل كردن مقدار آب روی زمین می تواند انجام دهد. سدها می توانند تعیین كنند كه چه مقدار آب به داخل رودخانه ها جریان یابد و در عین حال نیروی برق نیز از طریق آنها تولید می شود.

اما شكسته شدن سدها هم می تواند سیل بسیار مخربی را پدید آورد. زمانی كه سد شكسته می شود دیواری از آب به سمت خشكی روانه می شود كه می تواند فاجعه ای را رقم بزند. همان طور كه در سال ۱۸۸۹ در پنیسلوانیای آمریكا شكسته شدن سد در عرض تنها چند دقیقه با وجود هشدارها قبلی جان ۲۰۰۰ تن را گرفت.

اما اینكه چطور آبهای روان شده روی زمین تبدیل به سیلاب شوند بستگی به آن دارد كه خاك منطقه چقدر توان و تحمل آبهای جاری شده را برای جذب كردن به زمین دارد و یا رودخانه های آن تا چه حد گنجایش دارند.

به عنوان مثال خاك جنگلها به راحتی آب را جذب می كنند اما اگر منطقه ای از سنگلاخ باشد جذب آب در سنگ به سختی صورت می گیرد كه ساخت كانالها در شهر می تواند به جاری نشدن سیل ها كمك بسیاری كند. زمانی كه شهرها ساخته می شوند و خاك را لایه هایی از مواد ساختمانی فرا می گیرد و قسمت اعظمی از "اسفنج طبیعی" زمین كه آب را به زمین جذب می كند از بین رفته است بنابراین باید راهی برای هدایت آب پیدا شود..

دیوارهایی هم كه در كناره رودخانه ها ساخته می شوند گرچه می توانند تا مسیری مشخص آب را درست هدایت كنند اما مشكل دیگری كه دارند آن است كه دقیقا همان منطقه ای كه دیوار پایان می یابد آب كناره های بیشتری را از آن خود می كند و به مرور زمان اگر مقدار آب رودخانه زیاد شود سیل را در مناطق بدون دیوار پدید می آید.

● سیل:

سیل ها می توانند بسیار خطرناكتر از طغیان رودخانه ها عمل كنند زیرا فشار بسیار بیشتری دارند و می توانند بسیار قدرتمند باشند. سنگینی آب جریان یافته، بسیارخطرناك است و از آنجایی كه عمیق به نظر نمی رسد می تواند بشر را به اشتباه بیندازد زیرا با اینكه آب در اقیانوسها بسیار مقدار بیشتری دارد اما فشار بیش از حد آب هنگام به راه افتادن سیل است كه بیشترین تخریب را به همراه خود دارد و می تواند به راحتی اتومبیلها را حركت داده و خانه ها را تخریب كند. به همین علت است كه شما می توانید درآب اقیانوس و دریا شنا كنید اما به سختی می توانید از سیل جان سالم به در ببرید حتی اگر شناگر ماهری باشید.

خطرناك ترین انواع سیلاب ها همان سیل های ناگهانی هستند كه مرگبارند زیرا شهروندان از وقوع آنها كاملا بی خبرند و به طور ناگهانی با آنها مواجه می شوند كه قدرت فراوانی هم دارند. این سیلهای ناگهانی معمولا بر اثر بارندگی بسیار زیاد در كوهستانها اتفاق می افتد كه طی آنها تمامی آبهای جذب نشده به زمین به طور ناگهانی و با فشار روانه شهر می شوند و همه چیز را با خود می برند.

تجربه نشان داده است كه زمانی كه در منطقه ای سیل به وقوع می پیوندد ممكن است هر فردی با رفتن به طبقات بالای ساختمان بتواند خود را از خطر غرق شدن نجات دهد اما این آب پر فشار خسارات فراوانی به بار آورده است كه مهمترین آنها گل و لایی است كه با خود به داخل خانه ها می آورد كه حتی اگر آبها هم به مرور زمان خشك شوند اما بقایای گل و لای همچنان باقی می ماند.

یكی دیگر از فجایعی كه سیل ها با خود به همراه می آورند بیماری هایی است كه معمولا جان انسانها را به خطر می اندازد. زیرا معمولا انواع بیماری ها از طریق آبی كه مانند رودخانه ای در شهر جریان یافته است به راحتی منتقل می شوند و به همین علت شیوع بیماری در هنگام سیل بیداد می كند.

بشر تاكنون با وجود پیشرفت های بی شماری كه در علم شهرسازی و جلوگیری از بلایای طبیعی داشته است هنوز نتوانسته است راه حل مناسب و كارآمدی برای جلوگیری از این واقعه طبیعی پیدا كند.

المیرا صدیقی